نسل جدید رقابتهای تکنولوژی دیگر به سطح زمین محدود نمیشود. در حالی که دیتاسنترهای زمینی با چالشهای مصرف انرژی و گرما دست و پنجه نرم میکنند، گوگل نگاه خود را به آسمان دوخته است. ساندار پیچای، مدیرعامل گوگل، اخیراً از طرحی جاهطلبانه پرده برداشت که میتواند آینده پردازش دادهها را تغییر دهد: پروژه Suncatcher.
طبق اعلام رسمی گوگل، این شرکت قصد دارد تا سال ۲۰۲۷، پردازندههای اختصاصی هوش مصنوعی خود یا همان TPUها را سوار بر ماهوارههای خورشیدی به مدار زمین بفرستد. اما این پروژه دقیقاً چیست و چرا غولهای فناوری به دنبال ساخت دیتاسنتر در فضا هستند؟
پروژه Suncatcher چیست؟
پروژه سانکچر (Suncatcher) یک طرح تحقیقاتی بلندپروازانه (Moonshot) از سوی گوگل است که هدف آن ایجاد شبکه توزیعشدهای از کامپیوترها در فضا است. گوگل در این پروژه قصد دارد با همکاری شرکت تصویربرداری ماهوارهای Planet Labs، نسل جدیدی از ماهوارهها را که به پردازندههای قدرتمند TPU مجهز هستند، در مدار نزدیک زمین (LEO) مستقر کند.
طبق نقشهی راه گوگل، اولین نمونههای آزمایشی این ماهوارهها قرار است در اوایل سال ۲۰۲۷ پرتاب شوند. هدف اصلی این مأموریت، آزمایش عملکرد سختافزارهای هوش مصنوعی در شرایط سخت فضا و بررسی کارایی لینکهای ارتباطی نوری میانماهوارهای است.
چرا گوگل به دنبال پردازش هوش مصنوعی در فضا است؟
شاید در نگاه اول، ارسال سرورها به فضا اقدامی پرهزینه و غیرمنطقی به نظر برسد، اما دلایل فنی و اقتصادی محکمی پشت این تصمیم نهفته است:
۱. دسترسی نامحدود به انرژی پاک
یکی از بزرگترین چالشهای هوش مصنوعی، مصرف برق سرسامآور آن است. در فضا، خورشید همیشه میتابد. پنلهای خورشیدی در مدار زمین میتوانند تا ۸ برابر بیشتر از پنلهای زمینی انرژی تولید کنند، زیرا تحت تأثیر جو، ابرها و چرخه شب و روز قرار نمیگیرند. این یعنی منبعی پایدار و سبز برای تأمین انرژی پردازشهای سنگین.
۲. کاهش تأخیر (Latency) و پردازش در لبه
امروزه ماهوارههای تصویربرداری حجم عظیمی از دادهها را جمعآوری میکنند، اما برای پردازش باید آنها را به زمین بفرستند. این پروسه زمانبر است. با استقرار چیپهای TPU در فضا، پردازش دادهها در همان مبدأ (Edge Computing) انجام میشود. برای مثال، یک ماهواره میتواند وقوع آتشسوزی در جنگل را در لحظه تشخیص دهد و هشدار را ارسال کند، بدون اینکه نیاز باشد گیگابایتها تصویر خام را به زمین مخابره کند.
۳. سرمایش طبیعی
دیتاسنترهای زمینی هزینههای گزافی برای خنکسازی میپردازند. فضا محیطی بسیار سرد است و با طراحی رادیاتورهای مناسب، میتوان از این سرما برای خنک نگه داشتن چیپهای پردازشی استفاده کرد.
چالشهای فنی: آیا چیپهای گوگل در فضا دوام میآورند؟
فضا محیطی خشن و مملو از تشعشعات کیهانی است که میتواند مدارهای الکترونیکی را نابود کند. گوگل برای اطمینان از عملکرد چیپهای خود، نسل ششم پردازندههای تنسور (TPU v6 یا Trillium) را در آزمایشگاههای زمینی تحت بمباران ذرات پروتونی قرار داد تا شرایط مدار زمین را شبیهسازی کند.
نتایج شگفتانگیز بود؛ چیپهای Trillium توانستند دوزهای بسیار بالایی از تشعشعات را تحمل کنند و عملکرد پایدار خود را حفظ نمایند. این آزمایشها نشان داد که برای استقرار هوش مصنوعی در مدار پایین زمین، لزوماً نیازی به سختافزارهای گرانقیمتِ “مقاوم در برابر تشعشع” (Radiation-Hardened) نیست و چیپهای استاندارد گوگل با محافظت مناسب، کارایی لازم را دارند.
اینترنت لیزری: کلید ارتباط در پروژه Suncatcher
یکی دیگر از ارکان اصلی این پروژه، نحوه ارتباط ماهوارهها با یکدیگر است. گوگل قصد دارد از تکنولوژی ارتباط نوری فضای آزاد (FSO) یا همان لینکهای لیزری استفاده کند. این تکنولوژی به ماهوارهها اجازه میدهد تا با سرعتی معادل دیتاسنترهای فیبر نوری روی زمین (چندین ترابیت بر ثانیه)، دادهها را بین خود رد و بدل کنند. بدین ترتیب، چندین ماهواره میتوانند به صورت یک “ابر کامپیوتر واحد” عمل کرده و مدلهای پیچیده زبانی بزرگ (LLM) را به صورت توزیعشده اجرا کنند.
آینده رایانش ابری در مدار
ساندار پیچای در صحبتهای خود اشاره کرد که اگرچه این پروژه امروز شبیه به داستانهای علمی-تخیلی است، اما تا اواسط دهه ۲۰۳۰، با کاهش هزینههای پرتاب (به لطف شرکتهایی مانند اسپیسایکس) به زیر ۲۰۰ دلار برای هر کیلوگرم، هزینه دیتاسنترهای فضایی با نمونههای زمینی قابل رقابت خواهد بود.
گوگل تنها شرکتی نیست که به فضا فکر میکند، اما پروژه Suncatcher به دلیل تمرکز بر استفاده از سختافزارهای اختصاصی AI و معماری شبکهای پیشرفته، یکی از جدیترین گامها در این مسیر محسوب میشود. سال ۲۰۲۷ سالی سرنوشتساز برای تلاقی صنعت فضایی و هوش مصنوعی خواهد بود؛ جایی که مرزهای تکنولوژی از اتمسفر زمین فراتر میرود.
منابع مورد تایید ویتریو مگ جهت مطالعه و بررسی بیشتر:
وبلاگ تحقیقاتی گوگل – معرفی پروژه
سیلیکونانگل – گوگل ماهوارههای مجهز به چیپهای هوش مصنوعی TPU را تا سال ۲۰۲۷ پرتاب میکند
ناینتوفایو گوگل – پروژه Suncatcher؛ طرح بلندپروازانه بعدی گوگل برای ارسال TPU به فضا
پورتال فناوری ناسا – تحقیقات مرتبط در زمینه همپردازندههای هوش مصنوعی (AI Co-Processors)
آخرین مطالب
