در دنیای پیچیده و پرچالش درمان بیماری‌های بدخیم، اخبار امیدوارکننده‌ای از تقاطع علم داروسازی گیاهی و آنکولوژی به گوش می‌رسد. به تازگی پژوهشگران دریافته‌اند که تاثیر ترکیبات شاهدانه بر سرطان تخمدان فراتر از تسکین درد است و می‌تواند مستقیماً مکانیسم‌های حیاتی سلول‌های سرطانی را هدف قرار دهد.
بر اساس مطالعه‌ای که نتایج آن در ژورنال معتبر Frontiers in Pharmacology منتشر شده است، دو کانابینوئید اصلی یعنی کانابیدیول (CBD) و تتراهیدروکانابینول (THC) پتانسیل شگرفی در کند کردن رشد سلول‌های تومور و کاهش توانایی متاستاز آن‌ها از خود نشان داده‌اند؛ یافته‌ای که تیم تحریریه ویتریو مگ در این گزارش تفصیلی به بررسی ابعاد علمی آن می‌پردازد.

چالش‌های بالینی و نیاز به رویکردهای نوین

سرطان تخمدان همچنان به عنوان یکی از مرگبارترین بدخیمی‌های دستگاه تناسلی زنان شناخته می‌شود. ماهیت این بیماری به‌گونه‌ای است که اغلب در مراحل پیشرفته تشخیص داده می‌شود و همین امر گزینه‌های درمانی را محدود می‌سازد. دکتر «سیائو تونگ» از دانشگاه خون کین تایلند و نویسنده ارشد این مقاله، وضعیت فعلی را این‌گونه تشریح می‌کند:

«سرطان تخمدان با نرخ بالای عود و مقاومت دارویی شناخته می‌شود. هدف غایی ما کشف داروهای جایگزینی است که نه تنها اثربخشی درمان‌های فعلی را ارتقا دهند، بلکه سمیت کمتری نیز داشته باشند تا بارِ عوارض جانبی بر دوش بیماران کاهش یابد.»

در حال حاضر، داروهای مبتنی بر پلاتین استاندارد طلایی درمان محسوب می‌شوند، اما مقاومت دارویی و عوارض جانبی شدید، پاشنه آشیل این روش‌ها هستند. همین بن‌بست درمانی، دانشمندان را بر آن داشت تا به بررسی دقیق‌تر تاثیر ترکیبات شاهدانه بر سرطان تخمدان بپردازند؛ به‌ویژه دو ترکیب CBD (فاقد اثر روان‌گردان) و THC (دارای اثر روان‌گردان) که پیش‌تر در سایر رده‌های سلولی سرطان، خواص آنتی‌تومورال از خود نشان داده بودند.

هم‌افزایی CBD و THC: قدرتمندتر در کنار هم

در این مطالعه آزمایشگاهی، تیم تحقیقاتی اثرات این دو ماده را بر روی دو رده سلولی متفاوت سرطان تخمدان بررسی کردند: گروهی که به داروهای پلاتینی حساس بودند و گروهی که نسبت به آن مقاوم شده بودند. نتایج حاکی از آن بود که اگرچه هر دو ترکیب به تنهایی قادر به کاهش تکثیر سلولی هستند، اما اثر سینرژیک (هم‌افزایی) آن‌ها زمانی که با نسبت «یک به یک» ترکیب می‌شوند، بسیار چشمگیرتر است.
این ترکیب دوگانه منجر به کاهش قابل‌توجه در تشکیل کلونی‌های توموری شد و اندازه توده‌های سلولی را به شدت کوچک کرد. نکته کلیدی در این پژوهش این است که این ترکیبات باعث مرگ گسترده و سمی سلول‌ها نشدند، بلکه با متوقف کردن چرخه رشد، مانع از پیشروی بیماری شدند.

مکانیسم مولکولی: اصلاح مسیر پیام‌رسانی PI3K/AKT/mTOR

برای درک عمیق‌تر چگونگی تاثیر ترکیبات شاهدانه بر سرطان تخمدان، پژوهشگران به سطح مولکولی نفوذ کردند. یکی از مسیرهای پیام‌رسانی حیاتی در سلول‌ها، مسیر PI3K/AKT/mTOR است که وظیفه تنظیم رشد، تکثیر و بقای سلول را بر عهده دارد. در سلول‌های سرطان تخمدان، این مسیر اغلب دچار اختلال و بیش‌فعالی می‌شود که نتیجه آن رشد افسارگسیخته تومور است.
یافته‌های این پژوهش نشان داد که درمان با ترکیب CBD و THC، تعادل را به این مسیر بازمی‌گرداند و فعالیت آن را به سطح نرمال نزدیک می‌کند. این «بازتنظیم» مولکولی، توضیحی علمی برای کاهش رشد تومور و افزایش مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلولی (Apoptosis) در نمونه‌های آزمایشگاهی است.

مهار متاستاز و ایمنی بافت سالم

شاید بتوان گفت امیدوارکننده‌ترین بخش این پژوهش، مشاهده کاهش توانایی مهاجرت سلول‌های سرطانی است. متاستاز (گسترش سرطان به سایر بافت‌ها) عامل اصلی مرگ‌ومیر در بیماران مبتلا به سرطان تخمدان است. هر درمانی که بتواند جلوی این مهاجرت را بگیرد، گامی انقلابی محسوب می‌شود. علاوه بر این، در بررسی‌های سم‌شناسی، مشخص شد که این ترکیبات آسیب بسیار ناچیزی به سلول‌های سالم وارد می‌کنند.
این ویژگی، ترکیبات کانابینوئید را به نامزدی ایده‌آل برای درمان‌های آینده تبدیل می‌کند که بر خلاف شیمی‌درمانی‌های رایج، کیفیت زندگی بیمار را حفظ می‌کنند.

چشم‌انداز آینده در ویتریو مگ

اگرچه نتایج فعلی که در محیط آزمایشگاهی (In Vitro) به دست آمده‌اند بسیار نویدبخش هستند، اما دکتر تونگ و تیمش بر لزوم احتیاط علمی تأکید دارند. عبور از مرحله آزمایشگاهی به مدل‌های حیوانی و سپس کارآزمایی‌های بالینی انسانی، مسیری طولانی و پیچیده است. همچنین چالش‌های قانونی پیرامون استفاده پزشکی از کانابیس در سطح جهانی، یکی دیگر از موانع پیش رو است.
با این حال، اثبات تاثیر ترکیبات شاهدانه بر سرطان تخمدان در سطح سلولی و مولکولی، دریچه‌ای روشن به سوی توسعه داروهای هدفمندتر و کم‌خطرتر گشوده است. ویتریو مگ همچنان آخرین تحولات این حوزه درمانی را برای مخاطبان خود رصد خواهد کرد.

منابع مورد تایید ویتریو مگ جهت مطالعه و بررسی بیشتر:

ژورنال Frontiers in Pharmacology

یورونیوز فارسی (Euronews)

انستیتو ملی سرطان آمریکا (NCI) اطلاعات رسمی و تایید شده درباره نقش کانابینوئیدها در درمان سرطان

انجمن سرطان آمریکا (ACS) بررسی علمی و بی‌طرفانه اثرات شاهدانه بر سلول‌های سرطانی

مرکز تحقیقات سرطان انگلستان (CRUK) جدیدترین مقالات درباره وضعیت آزمایش‌های بالینی کانابیس